Yabancıların Türkiye’de Çalışma İzni
Uluslararası İşgücü Kanunu uyarınca, Türkiye’de çalışmak isteyen yabancılar çalışmaya başlamadan önce kural olarak “çalışma izni” veya “çalışma izni muafiyeti” almak zorundadırlar. UİKmd.6/2 uyarınca çalışma izni olmaksızın yabancıların Türkiye’de çalıştırılmaları yasaklanmıştır.
Çalışma izni ve çalışma izni muafiyeti Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (“Bakanlık”) tarafından verilmektedir. (UİK m.6/1 ve UİK m.13/5)
Çalışma izni alma zorunluluğunun istisnaları bulunmaktadır.
1) Türkiye’nin taraf olduğu ikili veya çok taraflı anlaşmalarda çalışma izni almadan çalışabileceği belirtilen yabancıların çalışma haklarına ilişkin usul ve esaslar ilgili anlaşmalara tabidir.
2) 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu m.28’de belirtilen “mavi kart” sahibi “imtiyazlı yabancılar” çalışma izni almaksızın Türkiye’de çalışma haklarını kullanabilirler.
Çalışma İzni Çeşitleri
- Süreli Çalışma İzni
- Süresiz Çalışma İzni
- Bağımsız Çalışma İzni
- Turkuaz Kart
- İstisnai Çalışma İzni
1. Süreli Çalışma İzni
UİK m 10’a göre Belirli bir işverene ait belirli bir işyeri veya işletmede çalışmak üzere ilk başvuruda en çok 1 yıl geçerli olmak üzere verilir. Aynı işverene bağlı olarak çalışmak üzere ilk uzatma başvurusunda 2 yıl sonraki uzatma başvurularında ise en çok 3 yıla kadar uzatılabilir.
Farklı işyerinde çalışmak üzere çalışma izni süresi uzatılacak ise başvuru ilk başvuru gibi değerlendirilir ve çalışma izni en çok 1 yıl uzatılabilir.
2. Süresiz Çalışma İzni
-Uzun dönem ikamet iznine sahip yabancılar (Türkiye’de en az 8 yıl ikamet izni ile kalmış yabancılara uzun dönem ikamet izni verilir.)
-Türkiye’de en az 8 yıl kanuni çalışması olan yabancılar,
Bu durumda yabancı için belirli bir alanda ya da işletmede çalışma sınırlaması yapılmamaktadır.
3. Bağımsız Çalışma İzni
Bağımsız çalışma izni profesyonel meslek mensubu yabancılara diğer kanunlardaki şartları da sağlamaları halinde verilen çalışma izni türüdür.
Bağımsız çalışma izni süreli olarak verilmekte olup azami kaç yıl süre ile verileceği düzenlenmemiştir.
UİK m.5 ‘te bağımsız çalışma izni verilecek olan yabancılar sayılmıştır. Buna göre TTK’ya göre kurulmuş şirketlerde üst düzey yönetimde görev alan şirket ortakları da işbu izne başvurabilecektir.
Bunun yanında UİK m.10/f.7’de başvuruların değerlendirilmesindeki kriterlerden bahsedilmektedir:
“Bağımsız çalışma izninin uluslararası işgücü politikası doğrultusunda değerlendirilmesinde, yabancının; eğitim düzeyi, mesleki deneyimi, bilim ve teknolojiye katkısı, Türkiye’deki faaliyetinin veya yatırımının ülke ekonomisine ve istihdama etkisi, yabancı şirket ortağı ise sermaye payı ile Uluslararası İşgücü Politikası Danışma Kurulu önerileri doğrultusunda Bakanlıkça belirlenecek diğer hususlar dikkate alınır. “
Bağımsız çalışma izni süreli olarak verilmektedir.
4. Turkuaz kart
Türkiye’ye ekonomi, bilim, teknoloji, sanayi alanında katkı sağlayan, yatırım yapıp istihdam sağlayan ya da sağlayacağı değerlendirilen yabancılara verilen bir karttır. Bu karta sahip olanlar, süresiz çalışma izni alan yabancılara sağlanan tüm haklardan faydalanırlar. Bu karta sahip olanların eş ve çocuklarına da süresiz oturma izni yerine geçen bir belge verilir.
5. İstisnai Çalışma İzni
Yabancıların Çalışma İzinleri Hakkında Kanunun Uygulama Yönetmelik hükümlerince çalışma izni değerlendirme kriterlerine tabi olmayan yabancılar aşağıda belirtilmiştir:
- Anne, baba veya çocuğu Türk vatandaşı olan yabancılar,
- En az üç yıl süreyle Türk vatandaşı ile evlilik birliği içinde yaşayan yabancılar,
- Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti vatandaşı yabancılar,
- Türk ve akraba toplulukları uygulamaları çerçevesinde ikamet izni verilmiş olan yabancılar,
- İnsani mülahazalar çerçevesinde ikamet izni verilmiş olan yabancılar,
- İnsan ticareti mağduru olarak ikamet izni verilmiş olan yabancılar,
- Vatansız statüsünde ikamet izni verilmiş olan yabancılar.
İşbu yabancıların da çalışma izni almaları zorunludur ancak yalnızca istisnai kapsamda bulundukları için söz konusu izin kriterlerine tabi tutulmaksızın çalışma izni alabilmektedirler. Yabancıların bu kapsamda bulunduklarını T.C. resmi makamlarından alınmış belgelerle kanıtlamaları zorunludur.
ÇALIŞMA İZNİNE BAŞVURU
Çalışma izni başvuruları yurt içi veya yurtdışından yapılabilir. Yurt içinden yapılacak başvurular Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına, yurt dışından yapılacak başvurular ise yabancının yasal olarak bulunduğu veya vatandaşı olduğu ülkedeki temsilciliklere yapılacaktır.
Yurtiçi yapılacak çalışma izni başvurusunda yabancının en az 6 aylık ikamet izninin bulunması gerekmektedir.
Ancak Türkiye’ye eğitim maksadıyla gelmiş olan kimselerin oturma izni bu kapsamda yer almayacaktır.
Çalışma iznine başvuru oturma izni olan kişi veya işvereni tarafından yapılabilmektedir. Çalışma izni başvuruları yeni idari düzenlemelere göre sanal ortamda yapılmaktadır.
Başvuru için gerekli bütün belgeler ve başvuru formu Bakanlık’a teslim edildikten sonra Bakanlık tarafından değerlendirme yapılır. Bakanlığın vereceği karar yabancıya tebliğ edilir. Çalışma izninin onaylanması halinde yabancı, 30 gün içinde çalışma meşruhatlı ikamet tezkeresini alabilmek için ilgili emniyet birimine başvurmalıdır. Bu başvurunun gerçekleşmemesi halinde çalışma izni geçerlilik kazanamayacaktır.
Yurtdışından Türkiye temsilciliklerine yapılacak başvurular da Bakanlık tarafından değerlendirilmektedir. Başvurular yurtiçindeki başvurular gibi internet üzerinden gerçekleştirilir ve alınan barkodlu form hem yabancı kişi hem de işvereni tarafından imzalandıktan sonra Türk temsilciliğine iletilir. Temsilcilik 10 iş günü içerisinde bu belgeleri bakanlığa iletecektir. Bakanlık tarafından yabancıların çalışma iznine onay çıkması halinde 90 gün içerisinde vize talebinin gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Türkiye’ye giriş yapıldıktan sonra 30 gün içinde ise yabancı uyruklu kişinin oturma izni alabilmek için İçişleri Bakanlığı’na başvurması gereklidir.
ÇALIŞMA İZNİ BAŞVURUSUNUN REDDİ DURUMUNDA YAPILACAKLAR
Çalışma iznine ilişkin başvuru, değerlendirme hususlarında Bakanlık yetkili olduğu gibi çalışma izninin durdurulması, uzatılması ve iptali gibi hususlarda da Bakanlık yetkilidir.
Bakanlığın red kararı yabancıya tebliğ edildikten sonraki 30 gün içerisinde red kararına karşı dilekçe ile Bakanlığa itiraz edilmektedir. İşbu itiraz başvurusundan herhangi bir sonuç elde edilemez ise kanuna göre idari yargıya başvuru yolu açıktır.
Kaynakça :
1. Yabancılar Hukuku – Aysel Çelikel 23. Bası
2. https://birim.ailevecalisma.gov.tr
Makalemiz siz değerli müvekkillerimizi bilgilendirmek amacı ile yazılmıştır. Türkiye’de çalışma izni, yabancı çalışma izni danışmanlığı; yabancı çalışma izni için gerekli belgeler ve evraklar, yabancı çalışma izni uzatma ve çalışma izninin reddine karşı yasal başvuru işlemleri için bize ulaşabilirsiniz.
